Weltmacht oder Niedergang

                               

*პირველად გამოქვეყნდა ყოველკვირეულ გაზეთში „7 დღე“  ორ ნაწილად  (29 მარტი - 4 აპრილი, 1996, N 13, 5 -11 აპრილი, 1996, N 14), შეცვლილი, რედაქციისეული ქართული სათაურით.  წინამდებარე ტექსტი შესწორებულია,  ქვეყნდება აღდგენილი შემოკლებებითა და თავდაპირველი სახელწოდებით .

UNUS MUNDUS

 კოსმოპოლიტიზმი, ნაცია და იმპერია

 ნაწილი პირველი

  ფილოსოფოსი იმპერატორის, მარკუს ავრელიუსის ხსოვნისათვის

  შესავალი

          გადმოცემის თანახმად, ერთმა ინდოელმა განდეგილმა ალექსანდრე მაკედონელს შეხვედრისას უთხრა, რომ ის სამშობლოს მოწყვეტილი მთელ დედამიწაზე დაეხეტებოდა, თავსაც იტანჯავდა და სხვებსაც ტანჯავდა. სიკვდილის შემდეგ მას მიწის ის ნაჭერი დარჩებოდა, რაც მის სამარეს ეყოფოდა. განდეგილმა გაკილა ალექსანდრეს სწრაფვა მსოფლიოს დასაპყრობად. ეს გადმოცემა ბევრჯერ უხსენებიათ მეგალოთიმიის განქიქებისა და საკუთარი ეთნოცენტრისტული არგუმენტაციის განმტკიცების მიზნით. ბევრზე ბევრი რამ თქმულა უარყოფითი აზრით, ოდეს  დიდი ადამიანების იმპერიულ თიმოსზე უმსჯელიათ. განდეგილობა არ ნიშნავს უეჭველ სიბრძნეს. გადმოცემა არას ამბობს, თუ რა პასუხი მიუგო არისტოტელეს დიდმა შეგირდმა განდეგილს. ალექსანდრეს სიტყვა უნდა დაეწუნებინა განდეგილისათვის და ის არგნით გაეგდო, რადგან ეს არ იყო არც განდეგილი ბრძენისათვის და არც ალექსანდრე მეფისათვის საფერი სიტყვა. პროვიდენციული ნიშანი იყო ესეც, რომ ბიბლიური ბაბილონი, ძველი იმპერიების სახელოვანი ქალაქი ალექსანდრემ თავისი იმპერიის სატახტო ქალაქად აქცია. დღეს ერაყში, ბაბილონის ნანგრევებზე, დგანან ამერიკელი მეომრები, რომელთა მიზანიც მსოფლიო ლიბერალური იმპერიის შექმნაა. უფრო ადრე ბაბილონზე უვლიათ აზიის დამპყრობელ ბრიტანელ იმპერიალისტებს, უფრო ადრე - არაბ იმპერიალისტებს. რას ეტყოდა ეს განდეგილი ალექსანდრეს იმპერიის მემკვიდრეების თანამედროვეს, ინდოეთის ბუდისტური იმპერიის შემქმნელს, ყველა დროის უდიდეს იმპერატორს აშოკა მაურიას (ძვ. წ. 273-239 წლები)? თუ ეს განდეგილი ამასვე ეტყოდა იმპერატორ აშოკას, რაც მან ალექსანდრეს უთხრა, რას უპასუხებდა მას აშოკა? იგი იყო უსათნოესი ბუდისტი და მაინც იმპერიალისტი. აშოკას წინაპარი, ინდოეთის მეფე ჩანდრაგუპტა მაურია ებრძოდა ალექსანდრე დიდის ეპიგონ სელევკოს ნიკატორს (მეფობის წლები 312-280). სელევკიდების იმპერია, ასევე მაკედონია და შემდეგ მთელი საბერძნეთი დაიმორჩილა რომმა. ანტიმაკედონელ დემოსთენესა (ძვ. წ. 384-322 წლები) და პრომაკედონელ, იმპერიალისტ ისოკრატეს (ძვ. წ. 436-338 წლები) კამათში ისოკრატე იყო მართალი. ეს დრომ წარმოაჩინა. ელინიზმს აღმოსავლეთში უნდა დაეწყო ექსპანსირება და მაკედონიის მეფე ფილიპე II,  ისოკრატესათვის ბარბაროსი კი არა, როგორც დემოსთენე ამბობდა, არამედ ელინი და ჰერაკლეს შთამომავალი იყო. პლატონი რომ ამ ჟამს ცოცხალი ყოფილიყო, მოიწონებდა ის არისტოტელესეულ და ალექსანდრესეულ მსოფლიოს დაპყრობის იდეას? პლატონი დემოსთენეს მომხრე იქნებოდა, თუ ისოკრატესი? პაიდეია იმპერიულ სულს გულისხმობს. ნებისმიერი ბერძნულ-რომაული წარმოშობის პოლიტიკური და სოციალური ტერმინი იმპერიას გულისხმობს. ისოკრატეს, ალექსანდრე დიდსა და შემდეგ რომაელებს უნდა უმადლოდენ ამას ბერძნული და ლათინური ენები.

Laissez-faire capitalism-ის დასასრულისათვის

თავი  I

ყოველთვის შინაგანად ვეწინააღმდეგები მითითებას ანგლოსაქსურ ლიტერატურაზე. უნდო თვალით ვუცქერდი აგურის სისქე ბრიტანულ-ამერიკულ წიგნებს თავისუფალ ბაზარსა და ლიბერალურ ეკონომიკაზე, სამოქალაქო საზოგადოებასა და მის დემოკრატიულ ღირებულებებზე.  ეს  წიგნები არის invidious, საძულველი მათი უსამართლობისათვის. ყოველთვის მესმოდა, რომ ფალსიფიკაცია იყო ეს ყველაფერი, რომლის მსგავსი აქამდე არ ყოფილა ადამიანის ისტორიაში. საბჭოთა იმპერიის დროს და მისი დაშლის შემდეგ, თავისუფალი ბაზრის სახელით განსჯა იყო დასავლეთის  ultima ratio (გადამწყვეტი საბოლოო არგუმენტი), რათა ხალხები დაერწმუნებინათ ნეოლიბერალიზმისა და ლიბერტარიზმის ერთადერთობაში.  სულ იდეების გენერირებაზე მოლაპარაკე დასავლეთს სხვა იდეა არ უშვია განვლილ ოცწლედში. ეს ლესე ფერ, ლესე პასე-ს (Laissez faire, laissez passer-მოქმედების თავისუფლება და ჩაურევლობა საქმის მსვლელობაში) აპოლოგია პოსტსაბჭოთა გარემოში იყო argumentum ad hominem (გრძნობაზე მოქმედი არგუმენტი, რომელიც მიუკერძოებელ მსჯელობას ვნებს). ახლანდელ ეკონომიკურ-ფორმაციულ კრიზისს წინ უძღოდა მრავალწლიანი იდეური კრიზისი, რომლის დანახვა დასავლეთს პრინციპულად არ სურდა. დასავლური პოლიტიკური სისტემა იყო და არის კაპიტალის მსახური და უკვე ესაა საკმაო საფუძველი, რომ ადამიანი შეეჭვდეს დასავლური პოლიტეკონომიური და ფილოსოფიური დისკურსის სისწორეში. აქ მივმართავ უილიამ გრეიდერის  800-გვერდიან  ნაშრომს ამერიკული ბიზნესის ქრონიკებზე: William Greider. Secrets of the Temple: How the Federal Reserve Runs the Country. A Touchstone Book. 1987.  ავტორი  ამბობს, რომ 200 წლის განმავლობაში ამერიკა მოხერხებულად უვლიდა გვერდს დემოკრატიასა და კაპიტალიზმს შორის არსებულ წინააღმდეგობას (p. 714). აქვე გრეიდერი მიმართავს ამერიკელი სოციოლოგის ტორსტაინ ვებლენის (Veblen)  (1857-1929) ნათქვამს, რომ ფული იყო ამერიკელთა ცხოვრებისეული კრედო, რომელიც ყველაფერზე მაღლა იდგა (p. 717).  ცოტა ზემოთ კი ნათქვამია, რომ დემოკრატიული კაპიტალიზმით შექმნილ ამერიკულ კულტურაში ფული იყო წმინდა ტოტემი (p. 716).

აკაკი ბაქრაძის წინააღმდეგ

აკაკი ბაქრაძეს უდიდესი ავტორიტეტი აქვნდა ეროვნული მოძრაობის დროს. მას 90-იანი წლების ილიას უწოდებდნენ. მისი ლექციებისა და მოხსენებების მოსასმენად ხალხი მოიჩქაროდა და ტევა არ იყო. მის სატელევიზიო გამოსვლებს მთელი საქართველო უსმენდა და შემდეგ ბჭობდნენ ამაზე. ბოლოს ისე საჯაყად დაემართა ბაქრაძეს, რომ მტერიც ვერ უზამდა. ქართველთა გულებში აღმართულ დიდების კვარცხლბეკიდან ბაქრაძე გაიპარა. ცხოვრებამ დასცინა მის მედასავლეთეობას და ჩალად აქცია მისგან თქმული სიტყვა. ქართველებს ხელთ შერჩათ ნაერისკაცალი, კომუნისტების ნასახელარი ერთი მობუტბუტე კაცი, ეროვნული მოძრაობის საბოლოო დასამარების მონაწილე, შევარდნაძის მოდასე გურული. ისე ჩავიდა ის საფლავში ცხოვრებისგან დაძრახული, რომ ერთი არა უთქვამს რა თავისი ძველი სახელის შესაფერი.

გაზ. "ჩვენი მწერლობა", ივლ. 2003.

ბედისწერისა და ნების თავისუფლებისათვის

  მეორე, განვრცობილი ვერსია

საიიდ მუჯთაბა მუსავი ლარი (დაიბ. 1935 წელს)  შიიტი ღვთისმეტყველია ქალაქ ყუმიდან. ის არის აწ განსვენებული აიათოლა საიიდ ალი ასღარ ლარის შვილი.   ვაქვეყნებ  ნაწყვეტს ბედისწერასა და ნების თავისუფლებაზე   მისი რუსულად  გამოცემული  ცნობილი  წიგნიდან   Бог и Его атрибуты. Лекции по мусульманской догматике, რომელიც გამოცემულია ისლამური ცენტრის „ირშადის“ მიერ 2004 წელს. ყუმელი ღვთისმეტყველის შრომები თარგმნილია ინგლისურ, ფრანგულ, რუსულ, ესპანურ, გერმანულ და ურდუს ენებზე.  საიიდ მუჯთაბა მუსავი ლარის საიტია: www.musavilari.org     

შეიხის შევარდნის იგავი

            ვიე შეიხი ჰგიებდა იემენს, კაცი სვესვიანი და მორჭმით ტახტოსანი, წიგნთა მცოდნე და ქვეშევრდომთა მზრდელი, მოცნების მძებრთა მწყალობელი. ბედუინები თავის ვაჟთ მასთან აგზავნიდნენ აღსაზრდელად და სამსახურად. ღალიბი იყო სახელად სვემზიანი შეიხი. გული მისი ფრიად წარტაცებულიყო ნადირობით. ჰყავდა მას ნადირებით მონადირე საკვირველი შევარდენი. გაფრენილ ისარს ასწრებდა და რა ნადირ-ფრინველი გაასწრებდა? კაცთა შორის მოიწვართა შეიხის შევარდენი და ღირს-იჩინა მონადირებრივი კისკასობანი. რჯანი მისი დიდად სახელშეძენილ კაცთა შორის. სამკობლად მისა არნ მეყსეულობა და ფრთაელვარება. მისისა მონადირებრივი ბუღრობისაგან მონაბუქარი მთელ დუნიას გასწვდა, აზმად შეიდვა მგოსანთა დასში. შევარდენს შესჭვრეტდნენ მყურენი. გვამით ანდამი იყო, ხოლო ახოვნებით გავაზად გარდასახული მოყმე გეგონებოდა.

Отзывы на книгу «Рок Териона»

 Весьма неординарная  книга  Порфирия  представляет собой  уникальное  событие  в   грузинской  научной  эссеистике, поскольку   у   неё  нет  аналога  не  только  в нашей  научной  среде,  но  и  в  западном  мышлении.  Автор  достаточно  ясно  указывает  в  «Вводном  слове»  о  том,какую  цель  он  ставит  перед  собой. «Книга  эта  повествует  о радении  земле, а не небу. Пусть она станет  утешением  для пребывающих  на земле».
Порфирий  для  размышления  преимущественно  обращается  к библейским   мотивам  и  тематике. Для него  существенным  является тот  язык, в  которого  должны  облечься  его размышления. Автор  выбрал  «язык  неведомых  древних  богов». Это  архаизированный,  в  действительности  свободно  и  своеобразно  одушевлённый    грузинский  язык, чем  Порфирий  перекликается  с пафосом  Иоанэ   Зосиме. Язык  предложенный  автором  поистине  прекрасно  соответствует  тому,что  и  как  он  хочет  сказать. Начиная  с  заглавия  книги  и заканчивая   названиями  её  отдельных  глав,а  также  вопросов   затронутых   для  рассуждения, автор  представляет  перед  читателем, в  какой-то  степени  искушённого  в  философии  и  богословии, вариации   на  библейские   и общечеловеческие   темы. Завершающая  глава  книги «Энхиридион  Сатанаеля»  являет  собой  искренний  призыв  Порфирия, огорченного  современной   жизнью  и  менталитетом  человечества.  В  этой  главе  своеобразно  оценён  весь  путь  пройденный  человечеством  и  масштабы  той  опасности, когда « наступление  конца  времён  для  потомков  Адама будет  последним  испытанием».
Восприятие  и осмысление  книги  Порфирия  не лёгкое  дело. Эта  книга  заслуживает  обстоятельного  внимания  и  рассмотрения  в  первую  очередь  в кругу  философов,  поскольку  автор  с  глубоким  знанием   дела  рассматривает  главнейшую  думу  всего  человечества.

                               Член-корреспондент  Национальной  Академии  Наук  Грузии,  директор  Института  классической  филологии, византинистики  и  неогрецистики  ТГУ  проф. Рисмаг  Гордезиани

                                                                                                                                             Август, 2010

По всей вероятности,нигде, ни на одном  языке  мира  не  написана  такая  книга,как «Рок  Териона». Это  произведение  создано  метафизической  яростью. Здесь  поставлены  предельные  философские  и  религиозные   проблемы.
Эта  книга  извещает  о  мощнейшем  восстании  человека,  о  его  неотступном  стремлении  защитить  землю  перед  небом.  У  Порфирия  сконцентрированы  и  переплетены  темы  и  каждая  из  них  заслуживает  тщательного  и  глубинного  рассуждения.
Книга  отмечена  интонациями  и формами  древнего  грузинского  языка,  что является  непривычным   для  грузинского  философского  мышления. Это  хоть  и  осложняет  восприятие  написанного,однако   придаёт  книге   особенную  тональность  и   в  новом  ключе  представляет  нам  словесные  конструкции.
Повторю: эта  книга  непременно  должна  стать  предметом  глубокого  и   тщательного рассуждения.

                                               Литературовед, критик,переводчик  Тамаз   Чхенкели

                                                                                               Апрель, 2009

Пассажи «Рока  Териона» великолепны  с  точки  зрения  языка, стиля  и  вкуса.Этого  искони    недоставало  в  грузинской  изящной  словесности. Книга  Порфирия  является  первым  случаем  философского  осмысления  библейских  проблем  в  грузинской   литературе. Этой  книге  соответствует  именно  этот  мифический   символ-топор  с   двумя  остриями. Я разделяю  дионисийский  пафос  «Рока  Териона».
Такая  глубина  чужда  грузинской  литературе. Я  не припоминаю, что где-нибудь  сумрак  духа  познающего  породил  столь  мощную  и  дерзновенную  мысль. Как  переводчику  Платона,  мне  в особенности  импонирует  диалог  Сократа  и  Иова  и  полностью  эта  глава. Подобным  громадным  вопросам  хорошо  подходит  этот  древний  язык. Гоча,ты стоишь   на  нехоженой  стезе  и далеко  подвинулся. Ты  можешь  идти  ещё  дальше.

                               Писатель,переводчик,доктор  философских  наук  Бачана  Брегвадзе

                                                                                              Ноябрь, 2010

В грузинской  литературе «Рок   Териона» Порфирия  является  величайшим  произведением. У нас  в Грузии  нет  философии.Создатель  этой  книги,  которого я  хорошо  знаю,  дал  то, чего  нам недоставало  в  философии.  Грузия  должна  выразить  благодарность  Порфирию  за  то,  что  он  сочинил  такую  книгу  не  на  каком-либо  другом  языке,а на  грузинском  языке  и  сделал её  собственностью   грузинской   культуры. Этот   великий  труд   истинно  должен   обозначиться   премией.Такая  философия  ещё  не  была   написана   во  многовековой   грузинской  литературе и  это  непременно  следует  оценить. Порфирий  является  талантливейшим  человеком  в Грузии.  В  «Роке  Териона» духовные  устремления   Прометея  и  Ницше  выразились  великолепным  грузинским  языком  Порфирия.
Я  как  языковед,  знаю  отчего Порфирий  предпочёл  древний  грузинский  язык  для  философского  рассмотрения  непреходящих   библейских  тем. В «Роке Териона»  столь  оригинально  осмысленным  вопросам  больше  всего  соответствует  именно  тот  древний   язые,  который  выбран  Порфирием. Этим  он  связал  грузинскую  философскую  мысль  с  духом   эллинской  философии,   что  так  сильно   проявляется  в  «Роке   Териона». Этим  языком  следует  рассматривать  ту  страшную  мысль,  которая  так  необычайно  передана  Порфирием.
Каждый  истинный  философ   должен  иметь  своего  Териона  и  обладать  опытом  взирать  в   бездну. Без  этого  не следует  философствовать.Уже  начало  этой  книги  увлечёт  читателя  и  обворожит  его. Великолепно  написаны «Феноменология  Иуды», «Голем  последних   времён»  и  прочие  главы  этой  книги. Подобного  ещё   не  было  сказано  в  христианском  богословии, которое насчитывает  два  тысячелетия. Эта  книга   являет  собой   тот  диалог  между  философией  и  религией,которого  так  нам  не хватает. В «Роке  Териона»  взаимно  связываются  и перекликаются  Восток  и  Запад. Грузинская  философия  должна  идти  вслед  за  Порфирием.

                                               Президент  Общества Руставели   Грузии, языковед, писатель,

                                                                              проф. Михейл   Курдиани

                                                                                                                                             Май, 2010